Pagina 1 van 26 pagina's 1 2 3 > Last »
DE DAGBAAN/ CAFE DE VRIJE WIL
(Madame Blavatsky en Ka Yee Lee in het Cita Morgana.)
De gemiddelde neuroloog gooit hem overboord. Ten onrechte. Hij bestaat, die vrije wil, en zo niet, dan moeten we doen alsof. Door de vrije wil kunnen we een beroep doen op ons geweten. Het doorstrepen van de notie vrije wil, pleit iedereen vrij: ik kon er niks aan doen, m’n DNA deed het. Daarom dus houden we vol dat die vrije wil bestaat.
Maar er zijn twijfelmomenten. Vooral wanneer je na drie glazen goedkope slobberwijn, in je winterjas, bovenop voormalig treinviaduct De Hofbogen staat. Boven de mini-mall, bij de gemeentekunstborrel. Een van de laatste van deze eeuw denk ik, voordat de bezuinigingen echt bijten.
Kunstenaar Ka Yee Li en ik, zijn gekomen om te netwerken. Maar ineens staan we weer beneden, naast een volkswagenbusje.
” Cita Morgana”, leek ik op de neus van de bus. Het is een project van Egied Simons, een kunstenaar die ons de bus in dirigeert. Binnenin zitten we met z’n vijven om een tafeltje. De ramen zijn geblindeerd, het ruikt enorm naar benzine. Ik krijg last van m’n oude kwaal, claustrofobie, als de kunstenaar de deur van de bus dichtschuift en zegt:” Als je het benauwd krijgt, op dit knopje drukken en de deur opentrekken”. We horen hoe hij achter het stuur kruipt en dan zijn stem door het blinderingsdoek:” Het duurt ongeveer vijftien minuten”.
“Het is een camera obscura”, weet een van de passagiers die nog geen gemeentewijn op heeft. In het dak van de bus, pal boven de ronde tafel, zit een gat met een lens erin. Zo zien we Rotterdam ondersteboven op tafel: de lucht, de tramleidingen, de bomen en de top van een enkel gebouw. Ik herken niets. Het zou ook Den Haag kunnen zijn, maar het geheel is doortrokken van een tijdloze toverachtigheid;bewegende wolken op tafel, een rijdende bijeenkomst van spiritisten, maar dan zonder hun gewauwel. Een sprookje gemengd met de geur van benzine, zodat we niet gaan zweven, denk ik.
Zou ik me zonder wijn bij de schuifdeur van de bus schrap gezet hebben? Nee, niet naar binnen, benzinegeur, gevaar. Ik weet het niet. Toch lijkt een cafe dat als naam De Vrije Wil heeft, me een moeilijk geval. Onze vrije wil is ook een rechter van wie we de stem niet goed horen na drie glazen wijn.
Dus stappen we in.
En dan wordt zelfs de rauwe patatstad Rotterdam, een luchtspiegeling.
Met dank aan Egied Simons.
DE NACHTBAAN/ WARM GELD
Warm, warmer, warmst.
Van de Baltische staten tot de Filippijnen is er een bijzondere gewoonte op ons neergedaald: bejaarde vrouwen bewaren hun geld in hun bh. Zo houden ze het veilig en warm.
” Als ik als kind van m’n oma een muntje kreeg, voelde het altijd warm aan,” vertelt een Marokkaanse cursiste. Iedereen in de groep is bekend met deze aardige gewoonte, behalve ik. En de Slowaak verstaat ons nog niet. Hij spreekt een taal die met geen enkele West-Europese taal ontkurkt kan worden. Grapjes en wetenswaardigheden ontgaan hem.
We hebben het over de ‘Donau-Duck’, over zelf wijn verbouwen (doen ze in Roemeni"e veel), over bier uit Taiwan dat volgens de kenner onder ons tot het lekkerste uit de wereld hoort. Maar de Slowaak kijkt ondoorgrondelijk.
We hebben het in brokkelig Nederlands over onze regering, over democratie. De Slowaak zit er stil bij. We merken wel dat er iets broeit. Onverwacht stoot hij uit: ” Slowakije, Communisme goed, werk, geld”.
Ik besluit dat het tijd is voor ‘Ping-Pong’ , een methode om met enkelvoudige, mededelende zinnen en vraagzinnen een taal erin te pompen. En ik voeg er malle vragen aan toe, om hem wakker te houden en het onderscheid tussen ‘hebben’ en ‘zijn’ duidelijk te maken.
” Ben ik een konijn?”
‘Ja, jij bent een konijn.”
Ik voel me onmachtig. Wat doe ik verkeerd? De taal ligt tussen ons in als de Noordwand van de Mont Blanc.
Het zal nog de hele zomer duren voor ik geen konijn meer ben. En misschien nog iets langer voor hij begrijpt wat warm geld is.
DE DAGBAAN/KOPPEN VAN HET WESTEINDE
Ze hebben typische koppen, dragen hun truien soms binnenstebuiten, spelen Altijd Is Kortjakje Ziek bij de Josti Band. Iemand moet altijd op hen passen.
Al weken ben ik ze, overdag, aan het schilderen. In het echte leven heb ik hun hoofden langzaam grijs zien worden, maar niet minder eigenaardig. Dit zijn de eerste drie uit een reeks van zeven. Op m’n atelier ben ik met de vierde bezig, iemand met een geweldig dikke bril op, waardoor de ogen vertekenen. Dat heb je ook met stokken die boven het water uitsteken en onder water te zien zijn.
(De koppen zien er hier, omdat ze op de scanner hebben gelegen, bleker uit dan op het doek. Ook de kleuren zijn wat minder diep.)
DE NACHTBAAN/ BRENG EEN STEEN OMHOOG
(Javaanse meisjes van het kinderhuis Leliëndaal in Suriname is het ook gelukt.)
In de kinderrubriek Dr. Zeepaard, achterop NRC, lees ik deze opdracht:“Hang een brandende kaars aan de muur”. Je hebt een doosje lucifers, een kaars en een punaise tot je beschikking.
Ogenblikkelijk weet ik hoe het moet. Gooi de lucifers uit de doos en prik het bakje met de punaise aan de muur. Steek de kaars aan. Smelt wat kaarsvet in het doosje en zet de kaars erin. Klaar. Ja, met mij kun je kamperen!
Aan T. leg ik dezelfde opdracht voor. Na even denken, komt hij tot de volgende, excentrieke oplossing. Hij zou het lont van de kaars met een punaise aan de muur prikken en dan aansteken.
Is dat de reden waarom ik in huis de wasmachine repareer en hij de cactussen besproeit?
Creativiteit in het oplossen van onpraktische problemen is niet precies hetzelfde als begrijpen hoe een apparaat (mechanisch) inelkaar zit. Bij dat laatste telt de wil om iets te herstellen, vind ik. En natuurlijk de angst voor de rekening van een zogenaamde vakman.
In het atelier heb ik voordeel van m’n vindingrijkheid; de onpraktische kwesties stapelen zich er op - net als op de kunstacademie. Daar grossierden ze in rare opdrachten. “Breng een steen omhoog”, was zo’n opdracht aan de beeldhouwers. Ik plakte een spiegelscherf tegen het systeemplafond, legde een flinke kei op de vloer onder de spiegel, en voilá. Steen was omhoog gebracht.
In het alledaagse is een steen omhoog brengen meestal onmogelijk. Het is of je een poppenserviesje wilt maken van een centraleverwarmingselement. Aslof je aan mensen die er geen zin in hebben, een nieuwe taal moet leren, zonder woordenboek. Dat komt vaker voor dan je denkt.
Maar het valt altijd te proberen.
Daarom zeg ik ’ s ochtends tegen mezelf:” Breng die steen omhoog”. En moet ik ’ s avonds concluderen dat hij er nog steeds ligt. Die steen.
Of is hij van jou?
DE NACHTBAAN /EEN TAAL OM ‘NEE’ IN TE ZEGGEN
Een pierdunne Bulgaarse en een broodmagere Roemeense oefenen op de correcte uitspraak van het Nederlandse woord schoen. Ik doe het voor, druk m’n kin tegen mijn hals en zeg:“Schchchoen”. Een beproefde methode om de G eruit te krijgen. De twee jonge vrouwen doen me na. Ze willen het leren, ze hebben grote plannen om in Nederland een goede baan te vinden en dikker te worden. Om wat vaart te zetten achter dat laatste maken ze elke avond popcorn in de magnetron die in het keukentje naast het leslokaal staat. Maar van popcorn krijg je geen vet op de heupen en bovendien knabbelen alle cursisten mee uit de zak. We leven elke avond op popcorn en koffie; wakker blijven is nog het moeilijkste van het inburgeren, en mijn grappen, bedoeld om iedereen bij de les te houden, vinden lang niet altijd vaste grond. Daartoe is een grotere woordenschat nodig.
Een broodmagere man uit Eritrea tekent op het ‘whiteboard’ een reeks vervlochten bloemetjes. Een sliert madeliefjes in de knop en open: zo ziet zijn taal eruit. Gesproken klinkt die taal als het gemurmel van een beek. Maar hoe klinkt het Nederlands in zijn oren? “Boos”, antwoordt een Filippijnse voor haar beurt. “Mannen boos.”
“Alsof je altijd bij de Rijdende Rechter zit”, vraag ik. Maar niemand kent de Rijdende Rechter. Ook een naam als Wilders zegt hen overigens niets. Nooit van gehoord. “Politiek”, zeg ik. Daar heeft iedereen z’n buik vol van:” Ohhh, pffft, polllitik, haaaa, corrupt”. Het woord corrupt heeft internationaal zijn weg gevonden, dat hoeft voor niemand vertaald te worden. “Maar Nederland niet corrupt”, zegt een bedachtzame ingenieur. “Mexico, oei, alles corrupt, papieren, gemeente, altijd jij moet betalen.” Hij maakt een onder de toonbankgebaar. “Jaaah, Polen ook, Polen meer erg.” “In Syri"e ook”, beweert een verlegen vrouw.
Ik houd m’n mond maar over Nederland. De teleurstelling zal gauw genoeg komen.
Overdag help ik met een verhuizing. M’n gekke broer gaat per ongeluk op een steekwagentje staan, rolt twee meter over het gladde linoleum in de hal, valt om, languit, en sluit dramatisch z’n ogen. De verhuizers kijken geschrokken. Ze willen hem overeind helpen, als hij niet dood is tenminste, maar m’n broer staat alweer, maait met z’n armen en gaat buiten bij de verhuiswagen roepen om dozen. Achter ons zie ik de brievenbussen van de nieuwe bewoners. Dan weet ik hoe voor mij het Nederlands klinkt: het is een taal om NEE in te zeggen. Nee is het meest Hollandse woord dat er is.
In m’n atelier doe ik of NEE niet bestaat, ik heb er niks aan. Met ‘nee’ maak je geen kunst, dan imiteer je een brievenbus. Daarom ga ik “misschien” op mijn eigen bus plakken. Dan hebben ze buiten iets om over na te denken en kan ik binnen blijven hopen.
