#271 NEDERLANDS, EEN AANSTAANDE DODE TAAL?

De Oeso (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) heeft vastgesteld dat 24 procent van de Nederlandse vijftienjarigen nauwelijks begrijpt wat ze lezen. Dit komt naar voren uit het leeronderzoek Pisa dat elke drie jaar onder 77 landen wordt uitgevoerd. Van dit treurige resultaat zal niemand opkijken, denk ik. We wisten het al. Het is om van te huilen. En elke actie om ‘lezen leuk’ te maken voor de Nederlandse tieners heeft het tegenovergestelde effect. Misschien is het volgende voorstel een goed idee.

Geen leesoffensief, wel verplicht lezen op school

Een verplichte lange leeslijst en verplichte lessen (literatuur-) geschiedenis kunnen volgens mij komende generaties doen lezen, van het vmbo tot het gymnasium. Daarbij moet wel de gedachte dat ‘leren leuk moet zijn’ ogenblikkelijk overboord geworpen worden. Leren is niet leuk. Dat weet iedere tiener die eenzaam achter z’n tienerbureautje zit te ploeteren. Iets nieuws leren is pas leuk als je het al geleerd hèbt. Dan pas begint het plezier – ook in lezen. Begrijpen wat je leest, betekent kilometers maken. Veel lezen en er op de basisschool mee beginnen, is een voorwaarde.

We worden echter sinds lang geregeerd door cultuurbarbaren die menen dat het volstaat als ouders voorlezen aan hun kinderen. Dat noemen de onderwijsministers Van Engelshoven en Slob in het AD (van 4 december) een ‘leesoffensief’.

Dat gaat niet helpen. Het helpt misschien een beetje bij kinderen van wie de ouders een boekenkast hebben. Met andere woorden: daar hebben alleen kinderen van lezende, beter opgeleide ouders enigszins baat bij. De welvarende kinderen dus. Maar ook deze groep verwende plurken leest te weinig. Zelfs na jarenlang voorgelezen te zijn, zitten ze (net als hun ouders) liever te gamen en op Netflix.

Lezen (van romans) moet daarom in eerste aanleg van bovenaf en van buitenaf (door het ministerie van Onderwijs) opgedrongen worden aan scholen. Net zoals dat gebeurt bij de vakken rekenen, wiskunde en Engels. Geen vrijblijvend liberaal leesoffensief. Geen gedoe met ‘boeken die meer bij de belevingswereld van tieners aansluiten’, zoals de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur voorstelden. Dat is flauwekul.

De (Nederlandse) tieners moeten door te lezen juist leren dat hun belevingswereld piepklein is en dat de wereld buiten groot en ingewikkeld is. En ook dat niemand zich zomaar bij hun belevingswereld wil aansluiten, op een enkele vriend na. Bovendien vinden juist verhalen (Harry Potter) die ver af staan van de ervaringen van de doorsnee NL-tiener, gretig aftrek.

Verplicht lezen op school dus. Om dat te realiseren is er weinig nodig. Eerst echter moeten we ons verlossen van een misverstand.

Literatuur of grammatica

De huidige en (voorgaande) onderwijsministers menen dat Nederlandse les vooral moet bestaan uit spelling, grammatica en argumentatietheorie Zij denken dat kinderen zich schriftelijk beter leren uitdrukken als ze met name in deze materie leskrijgen. Dat klopt niet. Dat is echt een misvatting.

Grammaticalessen zijn lege, zinloze lessen als ze geen functie hebben binnen het onderwijs in literatuur en literatuurgeschiedenis. Waarom zou je beter willen leren schrijven en lezen als het je geen donder kan schelen wat er geschreven wordt? Als je nog niet eens een krant wilt lezen? Als je eigen regering, je eigen ministers niet lezen en neerkijken op schrijvers en kunstenaars? Waarom moet jij dan wèl lezen?

Het vak Nederlands is ook op de universiteiten en hogescholen uitgehold tot een taaie grammaticafabriek. Geen wonder dat niemand meer Nederlands wil studeren. Alles wat een taal doet leven en wat leven in de brouwerij brengt, is uit die studie gehaald. Interessante discussies van dit moment (onze koloniën, naamgeving Gouden Eeuw etc.) gaan aan de jongste Neerlandici voorbij. Ze kunnen geen teksten van voor 1880 meer lezen. Dus ook geen nieuwe bijdrage leveren aan debatten die juist door hen van smakelijk voedsel voorzien (hadden) kunnen worden.

Daarom verplicht lezen

Ik geef in deeltijd les in schriftelijke taalvaardigheid en kom wekelijks mensen tegen die zeggen dat ze hun woordenschat willen opvijzelen door middel van mijn lessen. Dat kan dus ook al niet. Maar er is wel wat aan te doen.

Om een grotere woordenschat te krijgen moet je lezen, liefst romans en dagelijks een krant. Om ingewikkelde structuren te leren doorzien moet je romans lezen. Om dubbelzinnigheden en ironie te leren herkennen moet je lezen. Om verlost te raken van het claustrofobisch ‘ik’ is lezen een uitstekende remedie. Om veel te begrijpen van het verleden, moet je lezen. Om meer te weten te komen over andere culturen is lezen een prima weg. Om te genieten van een taal als kunstvorm, moet je lezen. Om in het hoofd van een ander te kruipen moet je lezen. Om beter te leren schrijven moet je lezen. Om te begrijpen wat je leest, moet je lezen. (Elke dag minstens een uur.)

 


| mv | Wed, 04 Dec 2019 |