Pagina 1 van 1 pagina's

De Woensdagaffaire#24

Omweg

Kurt Schwitters (1887-1948), beroemd om z’n Merzkunst, is gisteren van z’n stoel gevallen. M’n leven heb ik die man bewonderd, en wie houdt van iemands werk, houdt in veel gevallen ook van de persoon*. Met mijn helden is dat steeds weer een gedoe. Het zijn stekels: misantropen, masochisten, gokkers, moordenaars, oplichters, vrouwenhaters. Vooral dat laatste is lastig, ook al is de wederkerigheid in deze liefdes uit de aard der zaak niet aanwezig, want de één is dood.
      Vaak dagdroomde ik dat ik, mits driekwart eeuw eerder geboren, mee had kunnen doen in de nonsenstraditie van de DadaÏsten. Op foto’s van hen zie je immers ook kunstenaressen. Die staan daar niet als vrouwen van, maar als zichzelf bij hun eigen werk. Het begon met een expositie in het Centre Pompidou te Parijs (1978?) , waar ik een overzichtstentoonstelling zag van Dadaïsten en Surrealisten en begreep: hier hoor ik thuis. Daarna las ik Claire Goll’s vilaine memoires in Alles is Ijdelheid**, slurpte ze op, bezocht grafstenen en deed kortom alles wat een beetje dweper onderneemt om dichter bij het onderwerp in de buurt te komen. Tot m’n favorieten hoorde Kurt Schwitters, de Duitse kunstenaar die niet mee mocht doen met de DadaÏsten uit ZÜrich - kunstenaars kunnen enorm kinderachtig zijn- en die vervolgens in z’n eentje z’n eigen Dada schiep.  Hij noemde het Merz.

(Merzschoenophouders. Toegeschreven aan Kurt Schwitters, door M. 4stra die deze exemplaren op de Rotterdamse rommelmarkt vond.)

(Detail van de Merzschoenophouders.)

Merz is een onzinwoord dat Schwitters overhield na het verknippen van een krantenartikel met het woord Kommerzbank erin. Hij maakte Merzschilderijen, Merzcollages, een Merzbouwwerk en schreef nonsenspoëzie, Anna Blume.
In het Boymans van Beuningen is nu voor het eerst in Nederland een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien. De Merzbau is er, van foto’s nagemaakt, een ontroerend eigenaardig bouwsel van plankjes, latten en voorwerpen. Tussen de Merzschilderijen hangen Schwitters’ op stukjes karton geplakte collages. Ze zijn nog altijd levendig, hoewel ingemetseld in dikke lijsten. Roem is vaak een veel te grote lijst om een (eens) dwarse snipper papier.

In een vitrine ligt ook een opengeklapt gastenboek waarin Schwitters, met potlood, iets heeft geschreven. In het Duits staat er:“Vrouwen zijn een omweg naar de vooruitgang”. Iemand anders schreef er onder:“Dat is gestolen”. En weer een ander schreef erbij:“Maar toch willen ze die vrouwen maar al te graag kussen”.
Ik las het nogmaals:“Vrouwen zijn een omweg naar de vooruitgang” en dacht aan een boek getiteld: Omweg als methode.  Daarna vroeg ik me af of ik liever een omweg dan een methode wilde zijn, koos voor geen van beide en besloot in m’n eigen voordeel dat Kurt het zinnetje als nonsens beschouwd moest hebben. Hij maakte voor z’n Merz-tijdschrift immers ook reclame met de slagzin:“Helpt tegen al uw galstenen!”. En daarbij komt, wat is er nou onzinniger: vrouwen of vooruitgang? 
Thuis herlas ik Schwitters beroemde uitgangspunten die hij vastlegde in z’n “Proletarian Manifesto”(1923). Het manifest begint met de zin:
“There is no art that relates to one particular class of men, and if there were, it would be of no importance to life”. ***

* Zie NRC Handelsblad van 16 maart, waarin Tommy Wieringga een mooi artikel schreef over zijn bezoek aan Boelie van Leeuwen.
** Claire Goll, Alles is IJdelheid, uitgave Privé Domein.
***Geciteerd uit:Dada, The Revolt of Art, door Marc Dachy, verschenen in de reeks Discoveries, uitg. Abrams, New York.

P.S. De comentaarmogelijkheid heb ik tijdelijk uitgeschakeld, omdat ik belaagd word door idiote reclame. Voor de vaste lezers van dit log zal dat geen probleem zijn, want zij reageren gewoonlijk met wat langere emails. Voor de ellendelingen die hun computers op mijn zeepkist richten, is het hopelijk een ontmoediging.

Pagina 1 van 1 pagina's